Windykacja – definicja i rodzaje

Windykacja należności to proces dochodzenia spłaty zobowiązań przez wierzyciela wobec dłużnika, który nie wywiązał się ze swoich zobowiązań finansowych. W polskim systemie prawnym windykacja opiera się na przepisach Kodeksu cywilnego, Kodeksu postępowania cywilnego oraz ustawy o komornikach sądowych. Wyróżnia się dwa główne etapy windykacji: polubowną i sądową, a w razie konieczności dochodzi do egzekucji komorniczej.

Windykacja to dochodzenie własności za pomocą środków określonych w obowiązujących przepisach prawnych. Wbrew niektórym opiniom windykacja jest oczywiście w pełni legalna i dopuszcza wszelkie działania, które nie łamią obowiązującego stanu prawnego. Słowo windykacja pochodzi z łaciny – vindicatio i oznacza dochodzenie roszczeń.

Według danych największych biur informacji gospodarczej w Polsce jest obecnie około 3 miliona dłużników, którzy zalegają z zapłatą swoich zobowiązań – głównie z tytułu różnych faktur i rachunków, a także rat kredytów gotówkowych i kredytów hipotecznych. Wcześniej czy później każdego z nich dotknie windykacja, za pomocą której wierzyciele będą chcieli odzyskać swoje należności. W obrocie gospodarczym zazwyczaj stosowana jest windykacja faktur, które nie zostały uregulowane w terminie za zakupiony towar lub usługę. Dzięki postępowaniu windykacyjnemu można „rozładować” zatory płatnicze, które zagrażają płynności finansowej przedsiębiorstw. Wobec osób fizycznych prowadzona jest najczęściej windykacja długów z tytułu niezapłaconych rachunków, rat kredytów i pożyczek, alimentów itp.

Ujmując sprawę z nieco innej perspektywy, windykacja zasadniczo polega na przeprowadzeniu przez zainteresowane strony (czyli Wierzyciela i Dłużnika) negocjacji co do spłaty zaległej należności w taki sposób, aby wypracować akceptowalne dla obu stron warunki. Co jednak bardzo ważne, windykacja może być prowadzona zarówno na etapie przedsądowym (polubownym), jak i na drodze postępowania sądowego, a w razie braku spłaty działania zmierzające do odzyskania długu mogą zostać przekazane komornikowi (czyli tzw. egzekucja komornicza). Długi można zatem odzyskać na kilka różnych sposobów.

Można także działać osobiście albo za pomocą odpowiednich firm windykacyjnych. W koszty windykacji prowadzonej na własną rękę trzeba wliczyć między innymi nie tylko koszty finansowe, ale także czas poświęcony na działania wobec Dłużnika (telefony, maile, korespondencja papierowa, ewentualne spotkania osobiste). W praktyce działania windykacyjne opierają się na udzieleniu pełnomocnictwa pełnomocnikowi (firmie windykacyjnej), która przejmuje cały proces windykacyjny i działa w imieniu oraz interesie wierzyciela.

Podział windykacji. Spirala windykacyjna

W praktyce istnieją także różne rodzaje windykacji. Najpopularniejszy podział wyróżnia:

1. windykację polubowną, dzielącą się na tzw. windykację zdalną (telefoniczną, listową) oraz osobistą (spotkania z dłużnikiem, mediacja pomiędzy dłużnikiem a wierzycielem),
2. windykację sądową obejmującą uzyskanie przeciwko dłużnikowi tytułu egzekucyjnego (wyroku sądowego, nakazu zapłaty), a następnie opatrzenie go tytułem wykonawczym, tzw. klauzulę wykonalności,
3. windykację komorniczną i pokomorniczną, obejmującą pełną obsługę kontaktów z komornikiem (czyli przekazanie egzekucji, nadzór egzekucji, wnioskowanie o egzekucję z konkretnego majątku oraz o licytację mienia ruchomego lub nieruchomości, wznowienie egzekucji itd.)., a także poszukiwanie w drodze wywiadu gospodarczego ukrytego majątku dłużnika odpowiedniego do zaspokojenia roszczenia,
4. windykację karną, obejmującą prowadzenie postępowania karnego przeciwko nieuczciwemu dłużnikowi czy też w razie np. popełnienia przestępstwa oszustwa na szkodę wierzyciela,
5. windykację krajową i zagraniczną, o której sobie szerzej właśnie dzisiaj opowiemy.

W praktyce w Polsce odzyskiwanie wierzytelności drobnych kończy się na windykacji polubownej, która polega na wysyłaniu do dłużników różnego rodzaju, różnie formułowanych pism, w których nakłania się go do spłacenia powstałego zadłużenia. Poza pismami wyspecjalizowane firmy korzystają również z call center, którego odpowiednio wyszkoleni pracownicy kontaktują się z dłużnikiem celem nakłonienia dłużnika do polubownej spłaty zadłużenia np. w formie ugody. Takie postępowanie jest tańsze i w pewnej ilości wypadków szybsze od masowego wytaczania spraw sądowych.

Inne podziały obejmują natomiast tzw. windykację miękką oraz windykację twardą. Miękka windykacja jest standardowym procesem windykacyjnym, gdzie windykatorzy są bardziej wyrozumiali i ulegli wobec dłużników.  Z miękką windykacją spotykają się najczęściej dłużnicy, których zadłużenie powstało stosunkowo niedawno. Nie ma więc potrzeby wykorzystywania większej presji na dłużniku niż zwykłe upomnienie i prośba o przyspieszenie terminów płatności. Bardzo często wykorzystywane są tutaj różnego rodzaju techniki negocjacyjne przez wierzycieli w stosunku do dłużnika, które sobie dalej omówimy. Trzeba także wskazać, że obecnie w Polsce prawie 75% windykacji kończy się już na etapie polubownym, zatem zaledwie ¼ z nich trafia później przed sąd, więc być może warto skupić się na tym etapie.

Drugą z omawianych jest natomiast tzw. windykacja twarda. W przypadku „twardej windykacji” windykatorzy posługują się o wiele bardziej poważnymi sankcjami prawnymi i moralnymi niż w przypadku „miękkiej windykacji” np. postępowanie sądowe, egzekucyjne a nawet karne.

Koszty windykacji

Windykacja może wiązać się także z odpowiednimi kosztami na każdym etapie postępowania:

1. przy windykacji polubownej – kosztami windykacji są np. koszty monitów i wezwań do zapłaty, prowizja płacona firmie windykacyjnej (wynosi ona średnio od 2 do nawet 20%), czy też opłata za wpis do rejestru dłużników,
2. przy windykacji sądowej – kosztem jest opłata sądowa wnoszona przy składaniu pozwu, ewentualnie inne koszty sądowe,
3. przy windykacji komorniczej – co do zasady koszty komornicze ponosi dłużnik, jednak w niektórych przypadkach może nimi być obciążony czasowo także wierzyciel np. kosztami poszukiwania majątku dłużnika.

W praktyce zarówno koszty windykacji sądowej, jak i egzekucyjnej są ponoszone przez dłużnika, o ile ten jest wypłacalny i komornikowi uda się odzyskać te kwoty. Nieco inaczej natomiast wygląda kwestia kosztów windykacji polubownej, którymi z punktu widzenia przepisów trudno obciążyć dłużnika.

Oprócz tego, w praktyce występuje także wiele innych rodzajów windykacji, w zależności od tego, jakie kryterium podziału przyjmiemy. Może to być np. egzekucja bankowa – jest to inaczej proces odzyskiwania należności prowadzony przez bank, a więc najczęściej z tytułu niespłaconych pożyczek i kredytów. Z formalnego punktu widzenia taki proces niewiele się różni od standardowej windykacji. Banki w Polsce również rozpoczynają go zatem od postępowania polubownego, a dopiero gdy nie przynosi ono efektów, kierują sprawę do sądu i komornika. Każdy bank prowadzi postępowanie windykacyjne według własnych procedur. Inaczej więc wygląda windykacja w PKO, inaczej w ING, a inaczej np. w Santanderze.

Windykacja polubowna (miękka)

Pierwszym krokiem w odzyskiwaniu należności jest próba polubownego rozwiązania sprawy. Na tym etapie wierzyciel podejmuje działania mające na celu skłonienie dłużnika do uregulowania długu bez konieczności wszczynania postępowania sądowego. Wśród stosowanych metod znajdują się:

• Monity i wezwania do zapłaty – wysyłanie pisemnych przypomnień o zaległości, począwszy od grzecznościowych wiadomości po formalne wezwania do zapłaty.
• Negocjacje – próba ustalenia dogodnych warunków spłaty, np. w formie ratalnej lub z możliwością umorzenia części długu.
• Wpis do rejestru dłużników – w przypadku dalszego uchylania się od zapłaty wierzyciel może zgłosić dłużnika do Biura Informacji Gospodarczej, co może utrudnić mu prowadzenie działalności gospodarczej i uzyskanie kredytu.

Jeżeli dłużnik nie reaguje na polubowne próby odzyskania należności, wierzyciel może skierować sprawę do sądu.

Windykacja sądowa (twarda)

Postępowanie sądowe ma na celu uzyskanie wyroku lub nakazu zapłaty, który stanowi podstawę do egzekucji komorniczej. Postępowanie zwykłe – w sytuacji sporu między stronami, sąd przeprowadza rozprawę, podczas której rozstrzyga sprawę na podstawie przedstawionych dowodów. Poza nim występują także postępowania szczególne takie jak np. nakazowe, które już jednak wymagają spełnienia określonych warunków. Po uzyskaniu prawomocnego orzeczenia, wierzyciel może skierować sprawę do egzekucji komorniczej.

Egzekucja komornicza

Jeśli dłużnik nadal nie ureguluje zobowiązania, wierzyciel może złożyć do komornika sądowego wniosek o wszczęcie egzekucji. Komornik ma prawo do zajęcia mienia dłużnika, w tym:

• wynagrodzenia za pracę,
• rachunków bankowych,
• nieruchomości,
• ruchomości (np. pojazdów, sprzętu elektronicznego).

Komornik może również przeprowadzić licytację zajętych przedmiotów, aby zaspokoić roszczenia wierzyciela.

Przedawnienie roszczeń i środki obrony dłużnika

Warto pamiętać, że wierzyciel musi działać w określonych ramach czasowych, ponieważ roszczenia o zapłatę ulegają przedawnieniu. Standardowy termin przedawnienia w Polsce wynosi 6 lat dla roszczeń cywilnoprawnych i 3 lata dla zobowiązań wynikających z prowadzenia działalności gospodarczej. W niektórych przypadkach termin może być krótszy, np. 2 lata dla umów sprzedaży.

Dłużnik może bronić się przed windykacją, np. poprzez wykazanie, że dług został już spłacony, jest niezasadny lub uległ przedawnieniu.

Podsumowanie. Kurs szkolenie windykacja online 2026

Windykacja należności w Polsce obejmuje zarówno działania polubowne, jak i sądowe, które mogą zakończyć się egzekucją komorniczą. Najlepszym rozwiązaniem jest szybkie reagowanie na zaległości płatnicze oraz korzystanie z dostępnych narzędzi prawnych, aby skutecznie odzyskać dług. Jednocześnie warto dbać o prewencję, stosując np. monitoring wierzytelności i odpowiednie zapisy w umowach, które minimalizują ryzyko powstania zadłużenia.

Całość kursu wykupisz na www.prawodlaciebie.elms.pl po bezpłatnej rejestracji albo na: https://prawodlaciebie.elms.pl/s/szkolenie-z-podstaw-windykacji.html